O "ARHIMEDESU" - delatnost i neki rezultati

1. Šta je MD "Arhimedes"?

Deca
Čas u "Arhimedesovoj" školi

Matematičko društvo "Arhimedes" (ranije: Klub mladih matematičara "Arhimedes") je specijalizovano stručno društvo u oblasti obrazovanja i vaspitanja, koje okuplja prvenstveno darovite mlade matematičare i druge ljubitelje matematike i računarstva raznih uzrasta (učenici osnovnih i srednjih škola, studenti, nastavnici i drugi odrasli koji se bave matematikom) i to na celom području Republike Srbije (najviše u Beogradu). Osnovan je 1. oktobra 1973. godine u Beogradu. Ima dve kategorije članova: a) odrasli, b) učenici i studenti (podmladak Društva). Do sada je evidentirano preko 30.350 članova (28.400 učenika i 1.950 nastavnika i drugih ljubitelja matematike, računarstva i prirodnih nauka). U taj broj ulaze i učenici "Arhimedesovih" škola mladih matematičara, ali ne ulaze članovi Kluba "Misliša" kojih ima ukupno oko 271.500.
Društvo je registrovano prema važećim propisima. Rešenjem Agencije za privredne registre (Registrator udruženja) br. BU 5783/2010 "Arhimedes" je upisan u Registar udruže-nja u skladu sa Zakonom o udruženjima ("Službeni glasnik RS" br. 51/09). Statutom Društva utvrđeni su cilj i zadaci, organizacija, upravljanje i celokupna njegova delatnost. Radom Društva rukovodi Upravni odbor od 11 članova, među kojima su univerzitetski profesori, nastavnici iz osnovnih i srednjih škola, saradnici iz drugih institucija.

2. Čime se bavi MD "Arhimedes"?    

"Arhimedes" je poodavno postao pravi specijalizovani centar za darovite mlade matematičare i druge ljubitelje matematke i računarstva sa osmišljenim sistemom rada i obimnim aktivnostima na više sektora:

  • Matematičke i računarske škole i kursevi
  • Stalna "Arhimedesova" škola mladih matematičara (AŠMM); Olimpijska grupa. Dopisna matematička škola, internet škola. Letnje i zimske škole (kampovi) mladih matematičara. Računarski kursevi. Specijalizovani kursevi. Matematički praktikum. Matematičke sekcije.

  • Popularisanje matematike i nauke uopšte
  • Naučno-popularna predavanja van programa AŠMM (upoznavanje sa velikanima matematike, primene matematike, podsticanje stvaralaštva mladih i dr.). Matematičke priredbe, kvizovi, posela, izložbe, konkursi, promocije (u okviru AŠMM, povodom 1. oktobra - Dana "Arhimedesa" i proslava značajnih godišnjica rada Društva, za vreme matematičkih turnira i u drugim prigodnim prilikama). Prilozi u časopisima i sredstvima javnog informisanja. Upoznavanje škola i nastavnika sa našim i stranim matematičkim i srodnim časopisima.

  • Matematički turniri i druga takmičenja
  • Matematički turniri - ekipna prvenstva osnovnih i srednjih škola Srbije u matematici (matematičke olimpijade OŠ i SŠ). Dopisna matematička olimpijada; Internet olimpi-jada. Masovno nacionalno matematičko takmičnje „Misliša“. Međunarodni matematički turnir gradova (za Beograd).

  • Stručni skupovi nastavnika (usavršavanje nastavnika)
  • Matematička tribina za nastavnike matematike. Matematička tribina za učitelje. Računarska tribina. Zimski specijalizovani seminari za nastavnike (tri seminara: matematika, računarstvo, učitelji). Tematski seminari i praktikumi. Letnje i zimske škole (seminari) za nastavnike-mentore za rad sa darovitim učenicima. Obuka nastavnika za dodatni rad i dr. Konsultacije. Saradnja sa školama i drugim organiza-cijama kod nas i u inostranstvu. "Arhimedes" je do sada imao 11 akreditovanih semi-nara kod Zavoda za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja (ZUOV).

  • Izdavačka delatnost (Priručna literatura za učenika i nastavnike)
  • Materijali za mlade matematičare (edicija tematskih brošura). Zbirke zadataka iz matematike sa "Arhimedesovih" takmičenja) i za pripremu takmičenja (po razredima). Edicija "Matematika u srpskom narodu". Mala nastavna biblioteka "Matematička tribina". Biblioteka "Posebna izdanja". Kolekcija testova iz matematike za OŠ. Metodički priručnici. Časopis "Matematički zabavnik". Kolekcija slika slavnih matematičara i fizičara. Posteri "Matematika u boji" (sa matematičkim sadržajima).

  • Specijalizovana biblioteka (knjige, časopisi)
  • Enciklopedije, leksikoni, opšti priručnici. Istorija matematike, velikani. Nastava matematike. Udžbenici za sve nivoe matematičkog obrazovanja. Literatura za mlade matematičare. Časopisi. Šah. (Većina knjiga i časopisa je na stranim jezicima, najviše na ruskom).

  • Ostali poslovi (Indok, opšti, tehnički)
  • Informaciono-dokumentacioni, administrativno-knjigovodstveni, tehnički i drugi, sajt.

    Napomena: Od 1. novembra 2008. godine promenjen je naziv "firme": umesto Klub mladih matematičara "Arhimedes" novi naziv je: Matematičko društvo "Arhimedes". Raniji naziv Klub "Arhimedes" nije govorio mnogo. Trebalo ga je shvatiti u širem značenju, jer "Arhimedes" je mnogo više od nekakvog kluba, kako po mnogostrukoj delatnosti, tako i po rezultatima koje je ostvario u podsticanju i konkretnom radu na matematičkom obrazovanju mladih i stručnom radu sa nastavnicima (a sve to u neadekvatnim uslovima). To je bila i ostaje svojevrsna "matematička kuća", najveći centar okupljanja ljubitelja matematike kod nas (mladih i odraslih) i to tokom cele godine.
    Neke aktivnosti prvi je u Srbiji inicirao, osmislio i uspešno razvio "Arhimedes", pa su kasnije služile drugima za uzor.
    "Arhimedes" ostvaruje saradnju sa školama, naučnim i drugim organizacijama u zemlji i inostranstvu.

    3. Šta je do sada uradio MD "Arhimedes"?
    (Stanje 31.08.2014. godine)
    Statistički podaci, po pravilu, zamaraju. Međutim, u priči o "Arhimedesu", bez nekih od tih podataka ne može se imati prava slika o doprinosu "Arhimedesa" matematičkom obrazovanju u Srbiji, posebno u Beogradu. A taj doprinos je vrlo značajan.
    Evo šta je urađeno za 41 godinu, uglavnom na osnovu entuzijazma (u toku prvih 20 godina rada u "Arhimedesu" pojam honorara prosto nije ni postojao):

  • Održano je oko 65.000 časova za oko 41.850 učenika u "Arhimedesovim" školama mladih matematičara i drugim kursevima: 40 generacija stalne "Arhimedesove" škole sa ukupno oko 27.130 učenika OŠ i SŠ (svi razredi); 117 letnjih i zimskih škola sa 10.430 učenika; 2.060 učenika u matematičkim sekcijama; 1.333 učenika na 50 računarskih kurseva (1.300 časova), 900 učenika u matematičkom praktikumu (2.270 časova);

  • Oko 6.150 učenika u Dopisnoj školi mladih matematičara (OŠ), sa internet vartijantom i napisanim lekcijama za sve teme (IV-VII raz.);

  • održano je 85 naučno-popularnih predavanja i 223 raznih "matematičkih" priredbi (kvizovi, izložbe, posela, konkursi, promocije i dr.) sa oko 25.700 prisutnih, gde se posebno ističe izložba u Pedagoškom muzeju povodom 30 godina rada "Arhimedesa"; oko 200 priloga u časopisima i drugim javnim glasilima, na primer: prilozi iz matematike u listovima "Politika Ekspres" (Đačka strana, utorkom), "Kekec", "Dečje novine", "Arhime-desov" kutak u časopisu "Računari" 1998 -1990); upoznate su sve škole u biv. Jugoslaviji sa bitnim podacima za 30 naših i stranih matematičkih časopisa za učenike i nastavnike;

  • održano je 76 matematička turnira - matematičke olimpijade OŠ i SŠ (ekipna prvenstava Srbije u matematici): 40 za OŠ i 36 za SŠ – ukupno 4.554 ekipa sa 20.683 takmičara; pokrenuto i devet puta (2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013. i 2014. godine) održano masovno nacionalno matematičko takmičenje "Misliša" sa preko 271.500 učesnika (po ugledu na takmičenje "Kengur"); održana osam puta Dopisna matematička olimpijada za OŠ tokom prvog polugodišta 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012. i 2013. godine (po dva kola i republ. finale) sa oko 14.100 učesnika; održana četiri puta Internet matematička olimpijada za OŠ (1.780 učenika); organizovano 16 učešća Beograda (610 učenika) na Međunarodnom matematičkom turniru gradova (na kome svake godine učestvuje preko 100 gradova širom sveta, sa oko 10.000 učesnika), uključujući i 16 letnjih konferencija-finala Turnira gradova (uz učešće 77 učenika-predstavnika Beograda); sastavljeno 1.930 zadataka za oko 169.000 učenika na drugim matematičkim takmičenjima; organizovano je takmičenje mladih programera Jugoslavije 1988 -1990. godine u saradnji sa časopisom "Računari" i Matematičkom gimnazijom u Beogradu (kvalifikacije tokom školske godine i finale u maju);

  • održano 1.990 predavanja za nastavnike na 1.128 seminara i drugih stručnih skupova na kojima je evidentirano ukupno preko 78.400 prisutnih nastavnika: 396 matematičkih tribina za nastavnike matematike u OŠ i SŠ, 70 matematičkih tribina za učitelje, 65 računarskih tribina, 75 zimskih specijalizovanih republičkih seminara (30 za matematiku, 30 za računarstvo i 15 za učitelje), 135 kraćih tematskih seminara, 160 pojedinačnih predavanja i 140 instruktivno-konsultativnih sastanaka, pri čemu su učesnici ovih skupova (preko evaluacionih upitnika i u drugim prilikama) dali najviše ocene za sadržaj i kvalitet svih "Arhimedesovih" seminara i drugih stručnih skupova; svi ovi seminari su do sada bili akreditovani;

  • napisano je i publikovano 375 naslova raznih publikacija u tiražu preko 2,44 miliona primeraka, na primer, samo u specijalizovanoj ediciji "Materijali za mlade matematičare" objavljeno je 170 naslova (tematskih brošura); "Arhimedes" ima najveći izbor priručne matematičke literature za ljubitelje matematike svih uzrasta;

  • stvorena je specijalizovana biblioteka sa oko 26.600 knjiga i 5.550 primeraka časopisa (na našem i stranim jezicima), po mnogo čemu jedinstvena na našim prostorima, jedina koja je stalno na usluzi učenicima i nastavnicima.

  • Kao što se vidi, podaci/rezultati su impozantni.

    * * *

          "Arhimedesov" koncept matematičke škole i drugih aktivnosti dao je izuzetne rezultate.
          Nosioci nagrada i drugih priznanja na matematičkim takmičenjima svih vrsta i nivoa kod nas u velikom broju su učenici "Arhimedesovih" matematičkih škola. Slično je kada se radi o međunarodnim takmičenjima iz matematike: Međunarodna matematička olimpijada za srednjoškolce (IMO), Juniorska balkanska matematička olimpijada za starije osnovce (JBMO), Balkanska matematička olimpijada za srednjo-školce (BMO), Međunarodni matematički turnir gradova (MMTG). Poslednjih petnaestak godina većina članova naše državne ekipe su "Arhimedesovci" (to su uglavnom članovi "Arhimedesove" Olimpijske grupe) i na tim međunarodnim takmičenjima iz matematike gotovo uvek su svi osvajali medalje. Na primer, na IMO za srednjoškolce u periodu 1992-2014. i BMO u periodu 1995-2014. godine "Arhimedesovci" su od ukupno 181 osvojili tačno 144 medalje za našu zemlju, tj. oko 80% svih medalja! Već 16 godina na Letnjoj konferenciji (finalu) Međunarodnog matematičkog turnira gradova svi "Arhimedesovci" (a oni su činili većinu učesnika iz Srbije) svake godine su osvajali nagrade.
          "Arhimedesovci" su najuspešniji i na konkursu za upis u Matematičku gimnaziju. Takođe su i uspešni studenti na svim fakultetima. Na primer, studenti generacija na Matematičkom fakultetu u Beogradu tokom 8 uzastopnih godina (do 2010. godine) bili su isključivo "Arhimedesovci", svojevremeno polaznici "Arhimedesove" Olimpijske grupe (inače, redovni učenici Matematičke gimnazije u Beogradu). Dodajmo da su i mnogi drugi uspešni mladi matematičari, pa i "šest veličanstvenih" (iz istog odeljenja Matematičke gimnazijeu Beogradu), koji sada studiraju u Kembridžu, bili u "Arhimedesovoj školi i po nekoliko godina (neki i 7- 10 godina).
          Mnogi uspešni "Arhimedesovci" su i pre upisa u Matematičku gimnaziju ili druge srednje škole bili u "Arhimedesovoj" školi po nekoliko godina (neki od prvog razreda OŠ i čak svih 12 godina) i tu su svakako dosta naučili. Međutim, doprinos "Arhimedesa" pomenutim uspesima u javnosti se obično prećutkuje i uglavnom pripisuje matičnim školama učenika.
          Kod "Arhimedesa" su učili i svoje matematičke vidike proširivali mnogi učenici koji su sada već čuvena imena na polju matematike i tehničkih disciplina. Mnogi studiraju ili rade i na prestižnim stranim univerzitetima, a neki su tamo i doktorirali.
          Bez preterivanja se može reći da je "Arhimedes" svojevrsni rasadnik uspešnih matematičara, inženjera i drugih stručnjaka. Naravno, odatle ne bi trebalo izvesti zaključak da je za njihov uspeh zaslužan samo "Arhimedes", ali je nesumnjivo njegov doprinos veoma značajan.
          O svekolikom doprinosu "Arhimedesa" matematičkom obrazovanju pravi sud mogu dati prvenstveno učesnici u njegovim brojnim aktivnostima.
         Detaljnije se o uspesima govori i u drugim delovima odeljka O nama: "Lična karta", "Note about "Archimedes", "Uspesi i Olimpijska grupa Kompletan prikaz dosadašnjeg rada "Arhimedesa" sadrži u slici i reči PowerPoint prezentacija na ovom sajtu (O nama).

    4. Koje su bitne osobine "Arhimedesovih" aktivnosti?

         "Arhimedes" je bio inicijator i realizator niza novih stručnih aktivnosti i inovacija, koje danas i drugi širo primenjuju u praksi. Nijedna aktivnost nema slučajni karakter. Pristup svakoj aktivnosti je kompleksan, dugoročan i osmišljen. Visok stručni nivo i kvalitet bitne su karakteristike svih aktivnosti. "Arhimedes" je kao saradnike okupljao i sada okuplja istaknute nastavnike iz osnovnih i srednjih škola, naše i strane stručnjake sa univerziteta i drugih institucija, prvenstveno entuzijaste. Među njima su naši sadašnji viđeni matematičari (među njima i akademik Milosav Marjanović), ali i korifeji srpske matematičke nauke, sada već počivši akademici i profesori univerziteta: akademici Đuro Kurepa, Slobodan Aljančić i Tatomir Anđelić, kao i čuveni profesori Dragoslav Mitrinović, Slaviša Prešić i Dragan Trifunović (oni su bili redovni ili počasni članovi "Arhimedesa"). Predavači u "Arimedesovim" matematičkim školama i na seminarima za nastavnike bili su i istaknuti profesori iz inostranstva (poznati delatnici u aktivnostima kojima se bavi "Arhimedes"): A. A. Jegorov i V. N. Dubrovski (SUNC MGU), N. H. Rozov (Pedag. fak. MGU), akademik V.M. Tihomirov (Mat. fak. MGU), N.N. Konstantinov (NMU, Moskva), I. Stojmenović (University of Ottawa, Canada), I. Dimitrić (State University of Uniontown, USA).
    Celokupnu deltnost "Arhimedesa" karakteriše visoki stručni profesionalizam.

    5. Koji problemi muče "Arhimedes"?

         MD "Arhimedes" nije na državnom budžetu i nema stalnih izvora finansiranja ni adekvatan prostor za rad i biblioteku. Sredstva obezbeđuje od članarina, prilozima svojih članova i saradnika, izdavanjem i prodajom publikacija, stručnim uslugama i drugim prihodima u skladu sa Zakonom, uključujući i (nedovoljnu) participaciju Ministasrva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja za održavanje matematičkih takmičenja.
         "Arhimedes" nema radnike u stalnom radnom odnosu (ne može da im se obezbedi plata, jer nema stalnog i sigurnog izvora finansuiranja).
         U minulom periodu društvo nije mnogo učinilo u stvaranju uslova i pomaganju rada Kluba odnosno Društva "Arhimedes", mada je bilo dobrih želja i obećanja. Skoro sve što je postignuto uglavnom je rezultat volonterskog rada entuzijasta. Za 41 godinu postojanja i rada "Arhimedes" je od društva (prvenstveno od Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, a ranije od Ministarstva aprosvete i Ministarstva za nauku i tehnologiju) dobio namenski samo oko 5% sredstava koja su mu bila neophodna i koja je utrošio za svoje aktivnosti. Do pre dvadesetak godina troškove zimskih republičkih seminara za nastavnike kod svih stručnih društava (pa i "Arhimedesa") delimično je pokrivalo tadašnje Ministarstvo prosvete, a posle toga nije finansijski pomagalo pomenute seminare. Što se tiče takmičenja učenika, ovo ministarstvo godinama iz budžeta dobija skromna sredstva za učešće u troškovima brojnih takmičenja republičkog nivoa, ali već nekoliko godina raspodela tih sredstva organizatorima takmičenja nije adekvatna stvarnim troškovima pojedinih takmičenja (malo se uzima u obzir njihov obim, sadržaj, kvalitet i značaj). To je poslednjih nekoliko godina osetio i "Arhimedes", koji ima sedam takmičenja, a dobijao je nedovoljna sredstva, katkad i smešno mala sredstva, samo za dva ili tri takmičenja (uglavnom, za matematičke turnire - ekipne matematičke olimpijade OŠ i SŠ Srbije), ali se u prethodnoj školskoj godini stanje znatno popravilo, na čemu zahvaljujemo Ministarstvu prosvete, nauke i tehnološkog razvoja. Pomenimo i to da je "Arhimedes" od SGB (Sekretarijat za finansije) dobio jednokratnu finansijsku pomoć za matematičke i računarske tribine u 2005. godini. Što se tiče donacija, izuzev dve-tri, ostale donacije sa strane bile su gotovo beznačajne.
         Za širenje misije "Arhimedesa" i još uspešniji rad, jedan od velikih problema je što sredstva javnog informisanja u Srbiji (štampa i televizija) veoma retko objavljuju informacije o "Arhimedesu" i njegovim aktivnostima, mada im se informacije redovno dostavljaju.
         Pa, ipak je "Arhimedes" postigao izvanredne rezultate u svim svojim aktivnostima i društvu dao značajan doprinos na polju matematičkog obrazovanja.
         Ukoliko bi Republika i Grad Beograd pomogli "Arhimedes", uključujući ga značajnije u odgovarajuće sisteme finansiranja obrazovno-vaspitnih i naučno-razvojnih aktivnosti, pa još i uz adekvatnu podršku medija, onda bi i postignuti rezultati bili još veći, šireg i dubljeg dometa.
         Ono što je do sada radio i postigao "Arhimedes", s obzirom na uslove, po oceni stručne i školske javnosti, nije baš svakidašnje. Zaista bi bilo interesantno čuti, šta bi to još trebalo da radi i uradi "Arhimedes", da bi mu naša država adekvatno pomogla da stvori što bolje uslove za rad!?
    © 1998 - 2014, MD "Arhimedes"